Ciasto filo zaskakuje tym, jak z kilku cienkich płatów powstaje lekka, chrupiąca skorupka z soczystym nadzieniem. Można przygotować z niego wytrawny placek ze szpinakiem i fetą, małe przekąski do podjadania albo szybkie rożki z jabłkami. Nie wymaga wałkowania ani zagniatania, ale potrzebuje odrobiny tłuszczu między warstwami i nadzienia bez nadmiaru wody. Na początek najlepiej sprawdza się placek pieczony w jednej formie: łatwo go złożyć, a drobne pęknięcia płatów nie przeszkadzają. Poniżej znajduje się dokładny przepis oraz dwa pomysły na wykorzystanie kolejnego opakowania filo.
Składniki na ciasto filo ze szpinakiem i fetą
Proporcje wystarczą na okrągłą formę o średnicy 24–26 cm, czyli 4 porcje obiadowe lub 6 mniejszych. Przygotowanie zajmuje około 30 minut, pieczenie 35–45 minut. Najwygodniej użyć szpinaku mrożonego w liściach, wcześniej rozmrożonego.
- 250–270 g ciasta filo, około 10–12 dużych płatów, zależnie od producenta
- 450 g mrożonego szpinaku w liściach
- 200 g sera feta
- 1 średnia cebula, około 120 g
- 2 ząbki czosnku
- 2 jajka wielkości M
- 60 g masła
- 1 łyżka oliwy do smażenia
- 2 łyżki posiekanego koperku
- ½ łyżeczki drobno startej skórki z cytryny, opcjonalnie
- ¼ łyżeczki świeżo mielonego pieprzu
- szczypta gałki muszkatołowej
- sól do smaku, dopiero po spróbowaniu fety
Feta zwykle wystarcza do doprawienia całego nadzienia, dlatego sól lepiej dodawać ostrożnie. Jeśli zamiast niej używany jest łagodniejszy ser sałatkowy, farsz może wymagać nieco mocniejszego doprawienia. Nie warto natomiast zastępować masła samym roztrzepanym jajkiem: jajko skleja płaty, ale nie daje tak kruchego rozwarstwienia.
Przygotowanie placka z ciasta filo krok po kroku
- Rozmrozić i odcisnąć szpinak. Przełożyć go na sito, a następnie mocno wycisnąć dłońmi lub przez czystą ściereczkę. Powinna powstać zwarta masa, z której nie kapie woda. Grubsze liście posiekać. To najważniejszy etap, jeśli spód ma pozostać chrupiący.
- Cebulę pokroić w drobną kostkę. Na patelni rozgrzać oliwę, dodać cebulę i smażyć na średnio małym ogniu przez 6–8 minut, aż zmięknie, ale się nie przypali. Dodać posiekany czosnek, mieszać przez 30 sekund, następnie dołożyć szpinak. Podgrzewać jeszcze 2–3 minuty, żeby odparować resztki wilgoci. Przełożyć do miski i ostudzić.
- Do chłodnego szpinaku dodać pokruszoną fetę, koperek, skórkę cytrynową, pieprz i gałkę. Spróbować, ewentualnie dosolić, a dopiero potem wmieszać jajka. Nadzienie powinno być wilgotne, ale bez płynu zbierającego się na dnie miski.
- Piekarnik rozgrzać do 190°C, grzanie góra–dół. Masło roztopić i lekko przestudzić. Formę cienko posmarować. Opakowanie filo otworzyć dopiero teraz, gdy nadzienie i forma są już gotowe.
- Ułożyć w formie 6–7 płatów filo, każdy delikatnie smarując masłem. Płaty przesuwać względem siebie, żeby przykryły całe dno i boki, a ich brzegi wystawały poza formę. Nie trzeba ich naciągać ani idealnie wygładzać. Pęknięty płat można po prostu przykryć kolejnym.
- Rozłożyć farsz i wyrównać łyżką. Wystające brzegi ciasta zawinąć do środka, smarując je cienko masłem. Pozostałe płaty luźno pognieść i ułożyć na wierzchu, tworząc niewysokie fałdy. Posmarować resztą masła, szczególnie wystające fragmenty.
- Piec na poziomie nieco poniżej środka piekarnika przez 35–45 minut, do wyraźnego zezłocenia. Jeśli wierzch rumieni się zbyt szybko, luźno osłonić go folią aluminiową. Gotowy placek odstawić na 10–15 minut, aby farsz się ustabilizował, i dopiero wtedy pokroić ostrym nożem.
Filo potrzebuje cienkiej warstwy tłuszczu, a nie kąpieli w maśle. Wystarczy delikatnie przeciągnąć pędzelkiem po płacie; pojedyncze suche miejsca nie zaszkodzą, natomiast kałuże tłuszczu dadzą ciężki, tłusty spód.
Placek najlepiej podawać ciepły, z pomidorami, ogórkiem i prostym dressingiem cytrynowym. Dobrze pasuje też gęsty jogurt wymieszany z koperkiem. Dodatki mogą być lekkie i świeże, bo feta oraz maślane warstwy ciasta dają już sporo smaku.
Co jeszcze można zrobić z ciasta filo? Dwa proste przepisy
Trójkąty z ciasta filo z pieczarkami i serem
Na około 12 przekąsek potrzeba 6 dużych płatów filo, 400 g pieczarek, małej cebuli, 100 g startego sera gouda, 40 g roztopionego masła i łyżki oleju. Pieczarki drobno posiekać. Cebulę zeszklić na oleju, dodać grzyby i smażyć na dość mocnym ogniu, aż cały płyn odparuje. Doprawić pieprzem, odrobiną tymianku i solą.
Nadzienie całkowicie ostudzić, a następnie wymieszać z serem. Dwa płaty filo połączyć cienką warstwą masła i przeciąć wzdłuż na cztery pasy. Przy krótszym końcu każdego pasa położyć porcję farszu, zostawiając wolne brzegi. Zagiąć róg nad nadzieniem, tworząc trójkąt, i przekładać go dalej po skosie, aż do końca pasa.
W ten sam sposób przygotować pozostałe płaty. Trójkąty ułożyć łączeniem do dołu na blasze z papierem, posmarować masłem i piec w 190°C przez 20–25 minut. Są gotowe, gdy powierzchnia jest złota, a spód suchy i rumiany. Nie warto przepełniać środka: niewielka porcja farszu pozwala szczelnie zawinąć ciasto.
Rożki z ciasta filo z jabłkami i cynamonem
Na 8 rożków przygotować 4 duże płaty filo, 3 średnie jabłka, 30 g cukru, ½ łyżeczki cynamonu, łyżeczkę soku z cytryny i 40 g masła. Jabłka obrać i pokroić w drobną kostkę. Na patelni rozpuścić 10 g masła, dodać owoce, cukier i sok cytrynowy. Smażyć przez 6–10 minut, aż jabłka lekko zmiękną, a sok odparuje.
Dodać cynamon i ostudzić. Jeśli owoce nadal są bardzo wilgotne, wmieszać łyżkę drobnej bułki tartej. Nie powinna jednak zastępować odparowania soku. Dwa płaty filo przełożyć częścią pozostałego, roztopionego masła, podzielić na cztery pasy i zawinąć nadzienie w trójkąty tak samo jak w wersji pieczarkowej.
Rożki posmarować pozostałym masłem i piec w 190°C przez 20–25 minut. Po lekkim przestudzeniu można oprószyć je cukrem pudrem. Lepiej nie posypywać ich obficie przed pieczeniem, bo cukier na cienkich krawędziach szybko się przypala. Do kwaśnych jabłek można dodać trochę więcej cukru, a do bardzo słodkich zmniejszyć jego ilość o połowę.
Jak nie wysuszyć filo i zachować chrupiące warstwy?
Nieużywane płaty należy trzymać pod folią spożywczą, a na niej położyć lekko wilgotną ściereczkę. Mokry materiał nie powinien dotykać ciasta bezpośrednio, ponieważ płaty mogą się skleić. Jeśli filo jest mrożone, trzeba rozmrozić je zgodnie z instrukcją na opakowaniu, zwykle w lodówce, bez rozdzielania zamrożonych arkuszy.
Upieczony placek po ostudzeniu przechowywać pod przykryciem w lodówce przez maksymalnie 3 dni. Odgrzewać w piekarniku w 170°C przez około 12–18 minut, zależnie od wielkości porcji. Mikrofalówka ogrzeje nadzienie, ale zmiękczy warstwy. Niewykorzystane surowe płaty szczelnie zawinąć i zużyć w terminie wskazanym przez producenta; małe skrawki można posmarować masłem, oprószyć cynamonem z cukrem i upiec osobno na chrupiące dodatki do deseru.