Tradycyjne ciasteczka wielkanocne są dla osób, które lubią proste, domowe wypieki i chcą mieć na święta jedno uniwersalne ciasto do wykrawania zajączków, jajek czy baranków. Na tym samym cieście dobrze trzyma się lukier, czekolada i posypki. Przepis jest klasyczny: dużo masła, żółtka, odrobina cukru i wanilii. Ciasto dobrze znosi wałkowanie, ponowne zagniatanie resztek i spokojnie można je zrobić dzień wcześniej.

Składniki na tradycyjne ciasteczka wielkanocne

Poniższa ilość wystarcza na ok. 3 duże blachy ciasteczek (w zależności od grubości i foremek, zwykle 60–80 sztuk).

  • 300 g mąki pszennej (typ 450–550)
  • 200 g masła, zimnego, prosto z lodówki
  • 80–100 g cukru pudru (80 g – mniej słodkie, 100 g – klasyczne)
  • 3 żółtka z jaj wielkości M/L
  • 1 łyżeczka ekstraktu waniliowego lub cukru wanilinowego
  • szczypta soli
  • opcjonalnie: skórka otarta z 1 cytryny (dobrze pasuje do Wielkanocy)
  • do dekoracji (wersja podstawowa):

    – ok. 150 g cukru pudru

    – 2–3 łyżki soku z cytryny lub wody

    – barwniki spożywcze, posypki, drażetki itp. (wedle uznania)

Przygotowanie krok po kroku

  1. Przygotowanie składników
    Mąkę przesiać na blat lub do dużej misy. Dodać cukier puder, sól i (jeśli używana) skórkę z cytryny. Wymieszać suchą mieszankę łyżką lub dłonią.
  2. Krojenie masła
    Zimne masło pokroić w małą kostkę i wrzucić do mąki. Szybko rozcierać palcami lub siekać nożem, aż powstaną drobne okruszki przypominające mokry piasek. Nie wyrabiać jeszcze pełnego ciasta – chodzi tylko o połączenie masła z mąką.

    Im krócej masło ma kontakt z ciepłymi dłońmi, tym bardziej kruche będą ciasteczka. W ciepłej kuchni warto schować masło do lodówki aż do samego krojenia.

  3. Dodanie żółtek
    W środku mącznej mieszanki zrobić dołek, wlać żółtka i ekstrakt waniliowy. Szybko zagnieść dłońmi lub miksować na wolnych obrotach (końcówka do ciasta kruchego lub hak) do momentu, gdy ciasto zacznie się łączyć w kulę.
  4. Krótka obróbka ciasta
    Ciasto przełożyć na blat i bardzo krótko wyrobić – tylko do uzyskania gładkiej, spójnej kuli. Jeśli mocno się kruszy, można dodać 1–2 łyżeczki lodowatej wody. Nie ugniatać za długo, żeby tłuszcz się nie rozpuścił i nie zrobiło się twarde po upieczeniu.

    Uformować spłaszczony dysk, owinąć folią spożywczą i włożyć do lodówki na co najmniej 1 godzinę. Można zostawić nawet na noc.

  5. Wałkowanie i wykrawanie
    Piekarnik nagrzać do 180°C (góra-dół). Blachy wyłożyć papierem do pieczenia.
    Schłodzone ciasto podzielić na 2–3 części, resztę trzymać w lodówce. Pod lekkim podsypaniem mąki rozwałkować pierwszą porcję na grubość ok. 4–5 mm. Wykręcać foremkami wielkanocne kształty: jajka, zajączki, baranki, kurczaczki.
  6. Układanie na blasze
    Ciasteczka układać na blasze w niewielkich odstępach (nie rosną mocno w bok, ale nie powinny się stykać). Resztki ciasta szybko zagnieść, schłodzić chwilę, znów rozwałkować i wykrawać – tak do wykorzystania całej porcji.
  7. Pieczenie ciasteczek wielkanocnych
    Blachę wsunąć do nagrzanego piekarnika. Piec przez 8–12 minut, w zależności od wielkości ciasteczek i grubości ciasta. Powinny być jasne, tylko delikatnie złote na brzegach. Gdy zaczną się intensywnie rumienić, będą po upieczeniu twardsze.

    Po wyjęciu z piekarnika ciasteczka są bardzo kruche – zostawić je na blasze na 5 minut, dopiero potem przenieść na kratkę do całkowitego wystudzenia.

  8. Przygotowanie prostego lukru
    Do miseczki wsypać cukier puder, dodając sok z cytryny lub wodę po 1 łyżce, dokładnie mieszać. Lukier powinien być gęsty, wolno spływający z łyżeczki. Jeśli jest za gęsty – dodać odrobinę płynu, jeśli za rzadki – dosypać cukru pudru.
  9. Dekorowanie
    Wystudzone ciasteczka dekorować pędzelkiem, łyżeczką lub z użyciem małego woreczka z odciętym rogiem. Można podzielić lukier na porcje i zabarwić barwnikami spożywczymi na kolory wielkanocne: żółty, zielony, różowy. Posypki najlepiej nakładać, gdy lukier jest jeszcze świeży i mokry.

Ciasteczka warto lekko niedopiekać – wyjęte w momencie, gdy są jeszcze bardzo jasne, pozostaną kruche i delikatne również po kilku dniach przechowywania.

Wartości odżywcze ciasteczek wielkanocnych

Ciasteczka wielkanocne na kruchym maślanym cieście to klasyczny, kaloryczny wypiek – bardziej do kawy niż jako codzienna przekąska. Przy założeniu, że z porcji wychodzi ok. 70 sztuk, jedno małe ciasteczko ma orientacyjnie:

– ok. 60–70 kcal
– ok. 3 g tłuszczu (głównie z masła)
– ok. 7–8 g węglowodanów (z mąki i cukru)
– śladowe ilości białka

Lukier zwiększa zawartość cukrów prostych, ale nie zmienia mocno ilości tłuszczu. W wersji „lżejszej” można część ciasteczek zostawić bez polewy lub ozdobić bardzo cienką warstwą.

Warianty tradycyjnych ciasteczek wielkanocnych

Na tym samym cieście można oprzeć kilka klasycznych wielkanocnych smaków. Wystarczy zmienić część dodatków na etapie wyrabiania ciasta, bez ruszania proporcji masła, mąki i żółtek.

Cytrynowe ciasteczka wielkanocne do koszyczka

Dla osób, które lubią orzeźwiające, „świąteczne” nuty, dobra będzie cytrynowa wersja. Do podstawowego przepisu wystarczy dodać skórkę otartą z 1 dużej cytryny (lub 2 mniejszych) i nieco więcej soku z cytryny do lukru. Dobrze sprawdza się lukier bardzo jasny, tylko delikatnie zabarwiony na żółto – ciasteczka wyglądają wtedy klasycznie, ale mają wyraźny cytrusowy aromat.

Przy cytrusach ważne jest, żeby ścierać tylko żółtą część skórki – biała nadaje gorycz. Skórkę najlepiej od razu wymieszać z cukrem pudrem i lekko rozetrzeć palcami, wtedy aromat lepiej przechodzi do całego ciasta.

Korzenne ciasteczka wielkanocne jak z dawnych lat

Przyprawy korzenne kojarzą się głównie z Bożym Narodzeniem, ale w wielu domach od lat pieczone są też korzenne ciasteczka wielkanocne, szczególnie jeśli w koszyczku mają się znaleźć bardziej wyraziste wypieki. Do podstawowej porcji ciasta wystarczy dodać:

– 1 płaską łyżeczkę cynamonu
– 1/2 łyżeczki przyprawy do piernika lub mieszanki korzennej
– opcjonalnie szczyptę imbiru w proszku

Przyprawy najlepiej wymieszać z mąką na początku. Ciasto może być wtedy odrobinę ciemniejsze, dlatego z takiej wersji dobrze wykrawać baranki, zajączki i jajka, które będą później dekorowane białym lukrem – kontrast wygląda bardzo efektownie.

W tym wariancie można też zmniejszyć ilość cukru pudru o ok. 10 g, bo przyprawy same w sobie dają wrażenie „słodszego” wypieku.

Orzechowe ciasteczka wielkanocne do kawy

Dla wersji bardziej „dorosłej”, do świątecznej kawy, przydatne będzie dodanie orzechów. Najprościej podmienić 50 g mąki pszennej na 50 g drobno mielonych orzechów (włoskie, laskowe lub migdały). Orzechy powinny być drobne jak mąka, ale nie oleiste.

Takie ciasteczka są nieco bardziej kruche i delikatne, dlatego warto wałkować je odrobinę grubiej, ok. 5–6 mm. Dobrze smakują z cienką warstwą gorzkiej czekolady zamiast lukru cytrynowego. W tej wersji świetnie sprawdzają się mniejsze foremki w kształcie jajek lub kwiatków, które można częściowo zanurzyć w rozpuszczonej czekoladzie.

Przechowywanie i dekorowanie ciasteczek na Wielkanoc

Dobrze przygotowane kruche ciasteczka wielkanocne można spokojnie zaplanować z wyprzedzeniem. Dzięki temu w Wielką Sobotę w kuchni jest mniej zamieszania.

Przechowywanie ciasteczek wielkanocnych i ciasta

Upieczone, niepolukrowane ciasteczka najlepiej trzymać w szczelnym metalowym pudełku lub szklanym słoju. W temperaturze pokojowej utrzymują świeżość nawet do 2 tygodni, pod warunkiem, że nie ma w nich nadzienia ani świeżych dodatków. Po 1–2 dniach zwykle są jeszcze smaczniejsze, bo struktura kruchego ciasta stabilizuje się i smak masła staje się bardziej wyczuwalny.

Jeśli ciasteczka są już polukrowane, ich trwałość nieco spada – cukier z lukru chłonie wilgoć z powietrza. Wtedy najlepiej zjeść je w ciągu 5–7 dni. Pudełko dobrze jest wyłożyć od spodu ręcznikiem papierowym, który przejmie ewentualną wilgoć.

Samego ciasta kruchego nie trzeba piec od razu. Zawinięte w folię może leżeć w lodówce do 2 dni. Jeśli planowane jest dłuższe przechowywanie, ciasto można zamrozić: podzielić na porcje, spłaszczyć, zawinąć szczelnie w folię i schować do zamrażarki na do 2 miesięcy. Przed wałkowaniem należy je najpierw rozmrozić w lodówce, a potem na blacie do momentu, gdy będzie plastyczne, ale nadal chłodne.

Tradycyjne lukry i polewy do ciasteczek wielkanocnych

Klasyczna dekoracja to prosty, gęsty lukier cytrynowy. Dla osób, które wolą słodsze wykończenie, można użyć zamiast soku z cytryny zwykłej wody i dodać tylko odrobinę wanilii. Wersja wodna jest łagodniejsza w smaku i lepiej pasuje do korzennych czy orzechowych ciasteczek.

Dobrym rozwiązaniem jest zrobienie dwóch rodzajów polewy: częściowo cytrynowej, częściowo czekoladowej. Czekoladę (gorzką lub mleczną) wystarczy roztopić w kąpieli wodnej lub w mikrofalówce krótkimi seriami, uważając, by jej nie przegrzać. Ciasteczka można w niej częściowo zanurzyć lub zrobić nią cienkie esy-floresy na już zastygniętym lukrze.

Przy dekorowaniu warto pamiętać, że mniej znaczy więcej. Szczególnie w przypadku ciasteczek do koszyczka wielkanocnego lepiej unikać zbyt agresywnych barw. Pastelowy róż, jasna zieleń i delikatny żółty wyglądają bardziej klasycznie niż intensywne, „cukierkowe” kolory.

Jeśli ciasteczka mają być dekorowane z dziećmi, lukier dobrze jest zrobić trochę gęstszy – wolniej spływa, więc łatwiej nad nim zapanować. Posypki należy podawać w małych miseczkach i dosypywać na bieżąco, bo szybko miękną od lukru i zaczynają się sklejać.